Sjostakovitsj 9e symfonie
- 18 feb 2018
- 3 minuten om te lezen
9e symfonie, dan gaan er meestal al wat belletjes rinkelen. Hoe dat komt, is begonnen rond de tijd van Beethoven. Voor zijn tijd schreven componisten makkelijk 40 symfonieën (Mozart componeerde er 42, en Haydn zelfs 104) Al duurde ze wel maar 10/15 minuten.
In Beethovens tijd werden de stukken langer en ingewikkelder, er werden er ook namen aan gegeven zoals bv: 'Pastorale' (herderlijk karakter, een ontspannen gemoedelijk karakter waarbij je moet denken aan het landelijk leven) Componisten gingen dus ook schrijven naar de titel die ze eraan wilde geven, het moest daardoor aan bepaalde eisen voldoen.
Hoe komt het nou, dat veel componisten dus niet verder kwamen dan de 9de of tot en met de 9de? Omdat de stukken langer werden en componisten niet zo snel tevreden waren (zoals Brahms, hij vond dat na Beethovens 9 symfonieën eigenlijk alles al was gezegd en dat meer componeren nutteloos was. Met moeite bracht hij het tot 4 prachtige symfonieën) waren ze meestal aan het einde van hun leven als ze bij de 9e symfonie aankwamen. Ik weet dat dat misschien een beetje grimmig klinkt maar toch dachten ze er toen zo over. Componisten zoals Mahler en Bruckner waren 'bang' voor de 9e en hebben 'er omheen' geschreven.
Toch zijn er componisten die wel meer dan 9 symfonieën hebben geschreven, ook na Beethoven. Dus laten we nu dan eindelijk naar Sjostakovitsj gaan.
Josef Stalin was bekend met de mythe over de 9e symfonie. Hij verwachtte mede daarom dat Sjostakovitsj 9e ver boven Beethovens 9e uit zou gaan stijgen. Het was namelijk rond 1945, bijna het einde van de 2e wereld oorlog. Het was de bedoeling dat het een overwinningssymfonie werd als eer voor het Rode Leger over de Duitse troepen. Een groot stuk voor orkest met solisten en koor.
Sjostakovitsj was niet een grote fan van Stalin, hij zag hem zelfs als een vijand. Als hij zijn verwachtingen zou voldoen voor de symfonie over de viering van de overwinning zou hij hem eren, en dat wilde hij niet. Daarom maakte hij het een korte vrolijke symfonie, met 'grapjes' erin.
Zijn 9e symfonie begint al luchtig en opgetogen. Er zitten haast klassieke melodieën in. Haydn-achtig. Ik kreeg een vraag hoe dat zo is gekomen.
Sjostakovitsj heeft tijdens het componeren van dit stuk veel symfonieën van Haydn gespeeld in bewerking voor 4 handen samen met Svjatoslav Richter. Dat is dus ook te horen in deze symfonie.
In het eerste deel is een vaak terug komend motief te vinden, de trombone speelt 'alaaf' een kwart. Op een gegeven moment probeert de trombone 6x het motief te spelen, maar het orkest gaat maar niet mee, tot de 7de keer, dan is het gelukt! Dit kan je luisteren vanaf 4:20
Toch is deze symfonie niet een en al bloemengeur en maneschijn. Er is een heuse dreiging te horen. Die ontwikkeld steeds meer in deel 2,3,4 en 5 van de symfonie. Het einde (deel 5) wordt steeds spannender, een grote climax waarbij alle strijkers unisono spelen en ze steeds hoger gaan, wat daarna weer overgaat in een ' grappig melodietje' door de trombones en later de trompet(ten). Daarna wordt het steeds sneller en sneller, strijkers en blazers spelen een vraag en antwoordspel en plots is de symfonie afgelopen!
Heeft u nog vragen hier over, of over een specifiek deel bijvoorbeeld? vraag het mij en ik ga het beantwoorden!
Opmerkingen